De bitterzoete oversteek (La travesía agridulce)

Tijdens mijn verblijf in El Salvador stelde mijn vriendin Carmen voor om een weekeinde naar Suchitoto te gaan om er o.a de filmset te bezoeken van “La Travesia” gedirigeerd door Noe Valladares. Enthousiast ging ik op haar aanbod in en beiden overtuigden we ook haar moeder met ons mee te gaan. Carmen’s mama kent Noe Valladares al jaren omdat ze lang met hem samenwerkte in ACISAM (een opleidings-en onderzoekscentrum voor geestelijke gezondheid). Daarbinnen werd ook de Escuela de Cine Comunitario opgericht. Daarvan is Valladeres de bezieler. Hij is zonder twijfel een man met een heel groot sociaal engagement. De school voor gemeenschapscinema geeft dan ook  kansen aan kwetsbare  jongeren uit Zuid-Mexico, Guamala, Nicaragua en El Salvador. Daarmee kunnen ze hun verhalen op het witte doek brengen

Zijn engagement spreekt voor zich .Vooral in de documentaire “El tigre y El Venado”el_tigre_y_el_venado-360997128-mmed uit 2013 wordt dit overduidelijk.  Het is het verhaal van Marcelino Galicia, een man van inheemse afkomst uit Tacuba en overlevende van het bloedbad  de in deze westelijke departementen plaatsvond in 1932 na de boerenopstand olv de toenmalige communistische partïj. Als enige overblijvende grootvader – die de kunst nog beheerst om de inheemse fluit (pito de carrizo)te bespelen – restte hem de taak deze eeuwenoude kunde door te geven geven aan een jonge man. Hij doet dit terwijl hij het trieste verhaal van zijn volk mondeling doorgeeft. Deze intense docu won verschillende nationale en internationale prijzen en is meer dan de moeite waard!

Toevallig was ik diezelfde ochtend met Carmen’s mama naar een conferentie geweest over migratie, deportatie en criminalisering. Een zeer heikel en actueel onderwerp in Centraal Amerka; zo dicht bij de zuidelijke grens tussen Guatemala en  Mexico waarlangs tienduizenden elk jaar opnieuw de grote oversteek wagen naar de VS. Deze – vooral jonge, mannelijke migranten – doen dit  bovenop de treinstellen van “La Bestia”, zoals de kilometerlange goederentrein genoemd wordt die Mexico doorkruist.

De film “La Travesía” van Noe Valladares, die uitkomt in het voorjaar van 2018, wil nu juist het verhaal brengen van wat er zich afspeelt in een tijdelijk opvanghuis waar migranten die de oversteek wagen,  even op adem kunnen komen alvorens hun tocht verder te zetten werken. De film kijkt naar de migranten onderling, maar ook naar de leken,  priesters en andere  mensen die in dit soort tijdelijk opvanghuis verblijven.  Mijn vriendin Carmen zal de postproductie van de film doen met het bedrijfje dat ze opstartte in La Casa Tomada (zie mijn vorige blogpost). Ze vertelde me dat het voor haar heel belangrijk is ook naar de set te trekken, voor ze  zich dagen- en nachtenlang achter een scherm zet om alle beelden en geluiden op elkaar af te stemmen.

Ik vond het zelf een heel interessante ervaring en was vooral onder de indruk van de montage  van de plaats waar het verhaal zich afspeelt. Na lang zoeken – vertelde iemand van de crew me – hadden ze deze oude hacienda gevonden, waar het FMLN  voorheen politieke activiteiten organiseerde. Na een deskundige metamorfose verschilde het in niets meer van de &echte& opvanghuizen (casas de acogida)  die ik kende van mijn vroegere werk met Centraalamerikaanse migranten in Chiapas, Mexico.

Tijdens deze twee dagen kreeg ik ook kort de kans om met een oude vriendin te praten over hoe zij het post-strijdperk ervaart, nu het FMLN als politieke partij het land mee regeert. Zij vertelde me dat ze zelf afzag van haar lidmaatschap, van zodra het FMLN een politieke partij werd. Er waren teveel interne meningsverschillen. Zelf omschrijft ze zich het liefst als revolutionair-democraat,”want wat betekent het nog  zich de dag van vandaag links te noemen?” Terwijl we samen naar de liederen luisteren, die gezongen worden door de acteurs-migranten, zegt ze nog steeds euforisch te worden bij het horen van sommige strijdliederen, die klaarblijkelijk ook deze jonge migranten nog steeds fel beroeren. Deze overlevering blijft toch maar, denk ik bij mezelf.Tegelijkertijd besef ik nog maar eens een keer dat het een helse tocht moet zijn, die vooral jonge mensen ondernemen om de VS toch maar te kunnen bereiken. Je moet én hopeloos én tegelijk ook heel vastberaden zijn om te beslissen dat dit de enige (uit)weg is naar een beter en waardiger leven. Trump, noch de meest verschrikkelijke verhalen van gedeporteerden – toch van diegenen die het nog kunnen navertellen – stopt de migratiestroom; de tocht wordt er alleen nog helser, gevaarlijker en onmenselijker door.

Als ik haar  vraag of het FMLN de politieke en sociaal-economische verzuchtingen en verwachtingen heeft kunnen inlossen – waarvoor zij en zoveel anderen gevochten hebben – blijft het antwoord lang uit… Een ongemakkelijke stilte maakt zich meester van ons eigen kleine scenario. “Jaar na jaar voelde ik me meer en meer écht ontzet over de klim naar boven, waar velen zich in de partij mee bezighouden. Het zijn trouwens dezelfde personages die partijleden die het revolutionaire gedachtengoed wel trouw blijven, naar beneden drukken. “Misselijkmakend”, zegt ze,  “na zoveel moed, pijn en offers die idereen gebracht heeft.” Een getuigenis als deze doet je heel stil en klein worden.”Het enige dat had kunnen werken”,vervolgt ze, “is de revolutionaire democratie, maar dat momentum is spijtig genoeg voorbij. Het FMLN speelt in hetzelfde voetbalveld als de andere partijen en moet dus ook de regels volgen of beter gezegd: is blijkbaar bereid die te volgen.”

Op het einde van ons gesprek fluistert ze me nog wel toe dat de grootste winst uit dit alles het feit is dat ze haar dochter een authentieke rebelsheid heeft bijgebracht. Helaas blijft ze zelf met veel pijn en spijt achter.

Over de massacre van 1932 : http://cispes.org/forward?path=node/8638

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s